O Auschwitz

Książka „Auschwitz. Monografia człowieka” to pierwsza na skalę światową próba ukazania ludzkich emocji w realiach obozu Auschwitz. Jej autor – dyrektor Muzeum dr Piotr Cywiński – wykorzystał w niej fragmenty wspomnień i relacji ponad 450 Ocalałych. Polskojęzyczna wersja cyklu powstała jako efekt wyróżnienia, które Muzeum Auschwitz otrzymało pod koniec 2024 r. w konkursie Podcast Roku im. Janusza Majki. Wyróżnienie domu produkcyjnego PLAC360 przyznano za podcast „O Auschwitz”. Adaptacja: Agnieszka Juskowiak-Sawicka Realizacja: PLAC360 Muzyka: JivexMusic Lektor: Paweł Sawicki === Fragmenty relacji i publikacji: Jadwiga Apostoł-Staniszewska, „Echa okupacyjnych lat”, Warszawa 1973, s. 315. Zdzisław Ryn, Stanisław Kłodziński, „Śmierć i umieranie w obozie koncentracyjnym”, „Przegląd Lekarski – Oświęcim” 1982, s. 63. Maxime Antelin, „Chronique maladroite...”, Paris 2005, s. 43. Suzan Cernyak-Spatz, “Protective Custody. Prisoner 34042”, Brooklyn 2005, s. 160. Miklosz Nyiszli, „Byłem asystentem doktora Mengele…”, Oświęcim 2000, s. 80. Raya Kagan, “Des femmes au bureau de l’enfer”, Paris 2020, s. 295. Adam Ziemba, „Pajda chleba”, Oświęcim 2017, s. 7. Wanda Brzosko (64404), Relacja w: Wspomnienia, t. 71, s. 21. Jerzy Pozimski (1099), Relacja w: Wspomnienia, t. 52, s. 176. Jakub Wolman (33611), Zeznania w procesie Rudolfa Hössa, w: Zapisy terroru, t. 5, Warszawa 2019, s. 113. Olga Lengyel, “Five Chimneys”, Chicago [b.r.] [3 wyd.], s. 30. Pelagia Lewińska, „Oświęcim. Pogarda i triumf człowieka…”, Paryż 1946, s. 29. Primo Levi, „Czy to jest człowiek”, Oświęcim 2017, s. 33. Zofia Kossak, „Z otchłani”, Oświęcim – Warszawa 2004, s. 90. Heinz Salvator Kounio (109565), “A Liter of Soup and Sixty Grams of Bread”, New York 2003, s. 54-55. Ajzyk Szwarc (92811), Relacja w: Oświadczenia, t. 33, s. 103. Max Eisen, “By Chance Alone...”, Toronto 2016, s. 87-88. Abraham Kajzer, „Za drutami śmierci”, Wałbrzych 2008, s. 35. Władysław Bartoszewski, „Mój Auschwitz”, Kraków 2010, s. 27. Paula Gruber-Herszkopf, „Pozostał ból”, Warszawa 2007, s. 163. Shlomo Venezia, „Sonderkommando. W piekle komór gazowych”, Warszawa 2009, s. 119. Zofia Posmysz, „Królestwo za mgłą”, Kraków 2017, s. 102. Ryszard Friedman (B-4112), „Jeden spośród wielu”, Kraków 2017, s. 183-184. Zofia Kossak, „Z otchłani”, Oświęcim – Warszawa 2004, s. 88. Zofia Czerwińska-Kossakiewicz (49973), Relacja w: Wspomnienia, t. 16, s. 46. Halina Birenbaum, „Nadzieja umiera ostatnia”, Oświęcim 2009, s. 156-157. Viktor E. Frankl, „Człowiek w poszukiwaniu sensu”, Warszawa 2017, s. 25. Roch Wystrach (10241), cytat w: Zenon Jagoda, Stanisław Kłodziński, Jan Masłowski, „Przyjaźnie oświęcimskie”, „Przegląd Lekarski – Oświęcim” 1978, s. 67. Józefa Szkodzińska (32293), tamże, s. 43. Jerzy Brandhuber (87122), Relacja w: Oświadczenia, t. 76, s. 151. Maurice Cling, „Wy, co wchodzicie tutaj… Dziecko w Auschwitz”, Oświęcim 2008, s. 86. Henryk Jaworski (31071), Relacja w: Oświadczenia, t. 13, s. 87. Ludwik Rajewski (4217), Relacja w: Oświadczenia, t. 21, s. 107. Raphael Esrail, “L’espérance d’un baiser…”, Paris 2017, s. 133. Bożena Krzywobłocka (83264), Relacja w: Oświadczenia, t. 15, s. 84. Aleksander Giermański (716), Relacja w: Oświadczenia, t. 74, s. 200. Tadeusz Żaboklicki (21668), Relacja w: Oświadczenia, t. 78, s. 146. Michał Ziołkowski, „Byłem od początku w Auschwitz”, Gdańsk 2007, s. 29. Eva Libitzky (n.n.), “Out on a Ledge”, River Forest 2010, s. 114. Kitty Hart-Moxon, “Return to Auschwitz”, Thirsk 2000, s. 79-80. Zofia Kossak, „Z otchłani”, Oświęcim – Warszawa 2004, s. 89. Ester Friedman, „Daleka droga do domu”, Kraków 1997, s. 80. Pelagia Lewińska, „Oświęcim. Pogarda i triumf człowieka...”, Paryż 1946, s. 34. Józef Polak (3288), Relacja w: Oświadczenia, t. 12a, s. 186. Bolesław Dziewięcki, „Z dna piekła…”, Gdynia 2015, s. 50. Antoni Golemo (9256), cytat w: Zenon Jagoda, Stanisław Kłodziński, Jan Masłowski, „Przyjaźnie…”, s. 42-43. == Grafika: Fragment pracy Mariana Kołodzieja z cyklu pt. „Labirynty”.

Książka „Auschwitz. Monografia człowieka” to pierwsza na skalę światową próba ukazania ludzkich emocji w realiach obozu Auschwitz. Jej autor – dyrektor Muzeum dr Piotr Cywiński – wykorzystał w niej fragmenty wspomnień i relacji ponad 450 Ocalałych. To właśnie słowa świadków stanowią fundament tej refleksji nad kondycją człowieka poddawanego procesowi odczłowieczenia w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz. W podcaście przedstawiamy dziesięć rozdziałów tej szczególnej opowieści o człowieczeństwie wystawionym na najtrudniejszą z prób. Polskojęzyczna wersja cyklu powstała jako bezpośredni efekt wyróżnienia, które Muzeum Auschwitz otrzymało pod koniec 2024 r. w konkursie Podcast Roku im. Janusza Majki. Wyróżnienie domu produkcyjnego PLAC360 przyznano za podcast „O Auschwitz”. Jak napisano wówczas, „to podcast, który popularyzuje historię i pracuje dla obiektywnego budowania współczesnej pamięci bez nadmiernej polityki historycznej”. Adaptacja: Agnieszka Juskowiak-Sawicka Realizacja dźwięku: PLAC360 Muzyka: JivexMusic Lektor: Paweł Sawicki ===== Źródła relacji i wspomnień: Viktor E. Frankl, „Człowiek w poszukiwaniu sensu”, Warszawa 2017, s. 42. Paula Gruber-Herszkopf, „Pozostał ból”, Warszawa 2007, s. 170. Krystyna Żywulska, „Przeżyłam Oświęcim”, Warszawa 2004, s. 112. Nate Leipciger, “The Weight of Freedom”, [b.m. (Kanada)] 2015, s. 79. Konrad Szweda (7669), Relacja w: Oświadczenia, t. 32, s. 83. Simone Alizon, “L’exercice de vivre”, Paris 1996, s. 181. Stanisław Sattler, “Prisoner of 68 Months. Buchenwald & Auschwitz”, Jerusalem 1981, s. 100-101. Anna Kowalczykowa (27658), Relacja w: Oświadczenia, t. 19, s. 66. Kazimierz Smoleń (1327), Relacja w: Oświadczenia, t. 75, s. 173-174. Shaul Chasan (182527), Wywiad w: Gideon Greif, …płakaliśmy bez łez, Warszawa-Oświęcim 2010, s. 296. Leon Cohen (182492), Wywiad w: Gideon Greif, „…płakaliśmy bez łez”, Warszawa-Oświęcim 2010, s. 330. Adolf Gawalewicz, „Refleksje z poczekalni do gazu”, Oświęcim 2000, s. 62. Witold Pilecki, “Raport Witolda”, red. Józef Brynkus, Michał Siwiec-Cielebon, Wiesław Wysocki, Ząbki 2018, s. 46. Viktor E. Frankl, „Człowiek w poszukiwaniu sensu”, Warszawa 2017, s. 46. Gabor (Neuman) Nyiro, “Le fardeau des souvenirs”, Bâle 2017, s. 20. Zofia Kossak, „Z otchłani”, Oświęcim – Warszawa 2004, s. 86. Peter Ornstein (174440), [Surviving Auschwitz and a Death March] USHMM Collection, 2009.336, s. 12. Roman Taul (1108), Relacja w: Wspomnienia, t. 62, s. 36. Adam Ziemba, „Pajda chleba”, Oświęcim 2017, s. 60. Tadeusz Niedzielski (423), Relacja w: Wspomnienia, t. 76, s. 26. Viktor E. Frankl, „Człowiek w poszukiwaniu sensu”, Warszawa 2017, s. 48. Stanisław Tyblewski (9605), Relacja w: Wspomnienia, t. 68, s. 105. Charles Naparstek, “J’ai vécu l’extermination des Juifs d’Europe au „Canada””, Saint-Cloud 2008, s. 94. Bogusław Dąbrowski, w: Jacek Dąbrowski, Nietypowy więzień Auschwitz-Birkenau, Warszawa 2010, s. 12. Errikos Sevillias, “Athens – Auschwitz”, Athens 1983, s. 39. Adolf Gawalewicz, „Refleksje z poczekalni do gazu”, Oświęcim 2000, s. 93. Czesław Jaworski (31070), Relacja w: Wspomnienia, t. 4, s. 170. Edward Halek (39676), Relacja w: Oświadczenia, t. 78, s. 35. Konstanty Piekarski, „Umykając piekłu. Wspomnienia polskiego oficera AK z Auschwitz i Buchenwaldu”, Warszawa 2005, s. 124. ===== Grafika: Fragment pracy Mariana Kołodzieja z cyklu pt. „Labirynty”.

Książka „Auschwitz. Monografia człowieka” to pierwsza na skalę światową próba ukazania ludzkich emocji w realiach obozu Auschwitz. Jej autor – dyrektor Muzeum dr Piotr Cywiński – wykorzystał w niej fragmenty wspomnień i relacji ponad 450 Ocalałych. Polskojęzyczna wersja cyklu powstała jako bezpośredni efekt wyróżnienia, które Muzeum Auschwitz otrzymało pod koniec 2024 r. w konkursie Podcast Roku im. Janusza Majki. Wyróżnienie domu produkcyjnego PLAC360 przyznano za podcast „O Auschwitz”. Adaptacja: Agnieszka Juskowiak-Sawicka Realizacja dźwięku: PLAC360 Muzyka: JivexMusic Lektor: Paweł Sawicki ===== Źródła relacji i wspomnień: Zofia Kossak, „Z otchłani”, Oświęcim – Warszawa, s. 79. Bogdan Bartnikowski, „Dzieciństwo w pasiakach”, Oświęcim 2016, s. 88. Viktor E. Frankl, „Człowiek w poszukiwaniu sensu”, Warszawa 2017, s. 71. Gerta Solan, “My Heart is at Ease”, [b.m. (Kanada)] 2014, s. 29. Mieczysława Chylińska (44658), „Kobiety w Oświęcimiu-Brzezince”, „Przegląd Lekarski– Oświęcim” 1988, s. 157. Primo Levi, „Czy to jest człowiek”, Oświęcim 2017, s. 115. Camille Touboul, “Le plus long des chemins. De Marseille a Auschwitz”, Nice1998, s. 67. Charlotte Delbo, „Żaden z nas nie powróci”, Oświęcim 2002, s. 113. Paula Gruber-Herszkopf (n.n.), „Pozostał ból”, Warszawa 2007, s. 155-156. Halina Birenbaum, „Nadzieja umiera ostatnia. Wyprawa w przeszłość”, Oświęcim 2009, s. 184. Primo Levi, „Czy to jest człowiek”, Oświęcim 2017, s. 53-54. Jerzy Brandhuber (87112), Relacja w: Wspomnienia, t. 7, s. 61. Liliane Badour (75127), Raphael Esrail, “L’espérance d’un baiser. Le témoignage de l’un des derniers survivants d’Auschwitz”, Paris 2017, s. 104. Léon Arditti (169738), “Vouloir vivre. Deux frères à Auschwitz”, Paris 1995, s. 67. Anna Molnár Hegedus (n.n.), “Pendant la saison des lilas”, [b.m. (Kanada)] 2016, s. 70. David S. Wisnia, “One Voice, Two Lives. From Auschwitz Prisoner to 101st Airborn Trooper”, New Jersey 2015, s. 43. Maurice Cling, „Wy, co wchodzicie tutaj… Dziecko w Auschwitz”, Oświęcim 2008, s. 91. Zofia Kossak, „Z otchłani”, Oświęcim – Warszawa, s. 78. Marian Pankowski, „Z Auszwicu do Belsen”, Warszawa 2000, s. 24. „Przekaz Oświęcimski Romany Duracz, Engelberta Fajkosza, Czesława Nowaka”, Warszawa 1986, s. 21. Stefan Budziaszek (20526), Relacja w: Oświadczenia, t. 88a, s. 28. Maria Ślisz-Oyrzyńska (40275), cytat w: Zdzisław Ryn, Stanisław Kłodziński, „Śmierć i umieranie w obozie koncentracyjnym”, „Przegląd Lekarski – Oświęcim” 1982, s. 73. Mieczysława Chylińska (44658), cytat w: Zdzisław Ryn, Stanisław Kłodziński, „Śmierć i umieranie …”, „Przegląd Lekarski – Oświęcim” 1982, s. 74. Eva Schloss (A-5272), “Eva’s Story”, London 2008, s. 138. Alojzy Fros (136223), cytat w: Zdzisław Ryn, Stanisław Kłodziński, „Śmierć i umieranie…”, „Przegląd Lekarski – Oświęcim” 1982, s. 74. Willy Berler (117476), “Journey Through Darkness”, London 2004, s. 63. Tadeusz Sobolewicz, „Wytrzymałem więc jestem”, Oświęcim 2010, s. 178. Kazimierz Piechowski et al., „Byłem numerem… Historie z Auschwitz”, Warszawa 2004, s. 46-47. Zofia Posmysz, „Królestwo za mgłą”, Kraków 2017, s. 366. Primo Levi, „Czy to jest człowiek”, Oświęcim 2017, s. 43. Gracjan Fijałkowski (137632), „Odwszenie w Birkenau. BIId”, „Zeszyty Oświęcimskie” 8, Oświęcim 1964, s. 72. Maria Jezierska (24449), Relacja w: Wspomnienia, t. 2, s. 404. Mira Paszkiewicz (84722), Relacja w: Wspomnienia, t. 1, s. 140. August Kowalczyk, „Refren kolczastego drutu. Trylogia prawdziwa”, Cieszyn 2001, s. 141-142. Miklosz Nyiszli, „Byłem asystentem doktora Mengele. Wspomnienia lekarza Oświęcimia”, Oświęcim 2000, s. 52. Viktor E. Frankl, „Człowiek w poszukiwaniu sensu”, Warszawa 2017, s. 57. Raphael Esrail, “L’espérance d’un baiser. Le témoignage de l’un des derniers survivants d’Auschwitz”, Paris 2017, s. 108. Krystyna Żywulska, „Przeżyłam Oświęcim”, Warszawa 2004, s. 34.===== Grafika: Fragment pracy Mariana Kołodzieja z cyklu pt. „Labirynty”.

Książka „Auschwitz. Monografia człowieka” to pierwsza na skalę światową próba ukazania ludzkich emocji w realiach obozu Auschwitz. Jej autor – dyrektor Muzeum dr Piotr Cywiński – wykorzystał w niej fragmenty wspomnień i relacji ponad 450 Ocalałych. Polskojęzyczna wersja cyklu powstała jako efekt wyróżnienia, które Muzeum Auschwitz otrzymało pod koniec 2024 r. w konkursie Podcast Roku im. Janusza Majki. Wyróżnienie domu produkcyjnego PLAC360 przyznano za podcast „O Auschwitz”. Adaptacja: Agnieszka Juskowiak-Sawicka Realizacja dźwięku: PLAC360 Muzyka: JivexMusic Lektor: Paweł Sawicki ===== Fragmenty relacji i publikacji: Filip Müller (29236), “Auschwitz Inferno. The Testimony of aSonderkommando”, London 1979, s. 12. Hilda Hrabovecká (n.n.), “Arm With a Tattooed Number”, Bratislava 2002, s. 39. Ester Friedman, „Daleka droga do domu”, Kraków1997, s. 77. Jadwiga Apostoł-Staniszewska, „Echa okupacyjnych lat”,Warszawa 1973, s. 307. Jerzy Pozimski (1099), Relacja w: Wspomnienia, t. 52, s. 170. Maria Ślisz-Oyrzyńska (40275), cytat w: Zdzisław Ryn, Stanisław Kłodziński (20019), „Śmierć i umieranie ...”, „Przegląd Lekarski – Oświęcim” 1982, s. 82. Bronisław Jureczek (26672), Relacja w: Oświadczenia, t. 3, s. 404. Jan Stawarz (39534), cytat w: Zdzisław Ryn, Stanisław Kłodziński (20019), „Śmierć i umieranie ...”, „Przegląd Lekarski – Oświęcim” 1982, s. 61. Isidore Greengrass, “Judaism is Indestructible”, New York 2002, s. 83. Stanisław Kobylański (575), Relacja w: Wspomnienia, t. 2, s. 267. Załmen Gradowski, „Znajduję się w sercu piekła. Notatki więźnia Sonderkommando ...”,Oświęcim 2017, s. 108. Henryk Król (1183), Relacja w: Oświadczenia, t. 75, s. 210. Pelagia Lewińska, „Oświęcim. Pogarda i triumf człowieka. Rzeczy przeżyte”, Paryż 1946, s. 58. Mieczysław Bednarski, „W szponach Gestapo”, Warszawa 2004, s. 179. Elisa Springer, „Milczenie żywych. W cieniu Auschwitz opowieść o śmierci i zmartwychwstaniu”, Oświęcim2001, s. 82-83. Jadwiga Apostoł-Staniszewska (26273), „Wobec śmierci w Brzezince i Ravensbrück”, "Przegląd Lekarski – Oświęcim” 1981, s. 167-168. Zofia Kossak, „Z otchłani”, Oświęcim – Warszawa2004, s. 42. August Kowalczyk, „Refren kolczastego drutu. Trylogia prawdziwa”, Cieszyn 2001, s. 164. Konstanty Piekarski, „Umykając piekłu. Wspomnienia polskiego oficera AK z Auschwitz i Buchenwaldu”,Warszawa 2005, s. 105. Tadeusz Sobolewicz, „Wytrzymałem więc jestem”,Oświęcim 2010, s. 130. Charlotte Delbo, „Żaden z nas nie powróci”, Oświęcim 2002, s.108. Aleksander Giermański (716), cytat w: Zdzisław Ryn, Stanisław Kłodziński (20019), „Śmierć i umieranie ...”, „Przegląd Lekarski – Oświęcim” 1982, s. 62-63. Ruth Bindefeld Neray (75912), “To Auschwitz and Back”, Sudbury 1997, s. 75. Shari Lebovitz (39439), [Shari: A True Story], USHMM Collection, RG-02.007*01, s. 90. Miriam Harel, „Teraz już możesz płakać…”, Cieszyn2016, s. 123. Raya Kagan, “Des femmes au bureau de l’enfer”, Paris 2020, s. 229. Maria Jezierska (24449), Relacja w: Oświadczenia, t. 8, s. 1145. Józef Majchrzak (33204), cytat w: Zdzisław Ryn, Stanisław Kłodziński (20019), „Śmierć i umieranie ...”, „Przegląd Lekarski – Oświęcim” 1982, s. 65. Zofia Posmysz, „Królestwo za mgłą”, Kraków 2017, s. 141. Alter Feinsilber (27675), Zeznania w procesie Rudolfa Hössa, [IPN GK 196/82], w: Zapisy terroru, t. 5, Warszawa 2019, s. 254. Felix Rosenthal (176475), Relacja w: Oświadczenia, t. 9, s. 1244. Wanda Miszewska (44756), Relacja w: Oświadczenia, t. 101, s. 146. Shlomo Venezia, „Sonderkommando. W piekle komór gazowych”, Warszawa 2009, s. 77. Suzanne Birnbaum (74837), “Une Française juive est revenue”, Maulévrier 1991, s. 42. Bogusław Dąbrowski (18375), w: J. Dąbrowski, „Nietypowy więzień Auschwitz-Birkenau”, Warszawa 2010, s. 43. Julian Kiwała (9143), Relacja w: Oświadczenia, t. 40, s. 171. Hermann Langbein, „Ludzie w Auschwitz”, Oświęcim2017, s. 105. Roman Taul (1108), Relacja w: Oświadczenia, t. 9, s. 1265. ===== Grafika: Fragment pracy Mariana Kołodzieja z cyklu pt. „Labirynty”.

Książka „Auschwitz. Monografia człowieka” to pierwsza na skalę światową próba ukazania ludzkich emocji w realiach obozu Auschwitz. Jej autor – dyrektor Muzeum dr Piotr Cywiński – wykorzystał w niej fragmenty wspomnień i relacji ponad 450 Ocalałych. To właśnie słowa świadków stanowią fundament tej refleksji nad kondycją człowieka poddawanego procesowi odczłowieczenia w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz. W podcaście przedstawiamy dziesięć rozdziałów tej szczególnej opowieści o człowieczeństwie wystawionym na najtrudniejszą z prób. Polskojęzyczna wersja cyklu powstała jako bezpośredni efekt wyróżnienia, które Muzeum Auschwitz otrzymało pod koniec 2024 r. w konkursie Podcast Roku im. Janusza Majki. Wyróżnienie domu produkcyjnego PLAC360 przyznano za podcast „O Auschwitz”. Jak napisano wówczas, „to podcast, który popularyzuje historię i pracuje dla obiektywnego budowania współczesnej pamięci bez nadmiernej polityki historycznej”. Adaptacja: Agnieszka Juskowiak-Sawicka Realizacja dźwięku: PLAC360 Muzyka: JivexMusic Lektor: Paweł Sawicki ===== Źródła relacji i wspomnień: Helena Dunicz Niwińska, książka Agnieszki Daukszy „Klub Auschwitz i inne kluby”, Gdańsk 2016, s. 55. Lily Suser „Przeżyłam Holocaust, Łódź 2009, s. 67. Ruth Minsky Sender „The Cage”, The Cage, New York 1997, s. 169. Krystyna Żywulska „Przeżyłam Oświęcim”, s. 18. Saba Feniger „Short Stories. Long Memories”, s. 97. Shlomo Venezia „Sonderkommando. W piekle komór gazowych”, s. 63. Max Eisen „By Chance Alone. A Remarkable True Story of Courage and Survival at Auschwitz”, s. 82. Eugenia Kurzelowa, Relacja w: Oświadczenia, t. 36, s. 104. Raya Kagan „Des femmes au bureau de l’enfer”, s. 99. Primo Levi „Czy to jest człowiek”, s. 35. Sim Kessel „Hanged at Auschwitz. An Extraordinary Memoir of Survival”, s. 81. Rudolf Vrba „Je me suis évadé d’Auschwitz”, s. 153. Mieczysław Bednarski „W szponach gestapo”, s. 114. Charlotte Delbo „Żaden z nas nie powróci”, s. 119. Michał Ziółkowski „Byłem od początku w Auschwitz”, s. 24. Abraham Berndt „No Graves to Visit. A Survivor Remember at Last”, s. 13. Mieczysława Chylińska „Działania SS w Brzezince przeciw węzłom społeczno-emocjonalnym więźniów”, s. 155. Stanisław Sattler „Prisoner of 68 Months. Buchenwald& Auschwitz”, s. 79. Viktor Frankl „Człowiek w poszukiwaniu sensu”, s. 88. Tadeusz Sobolewicz „Wytrzymałem, więc jestem”, s. 149. Zofia Kossak „Z otchłani”, s. 84-85. Ana Novak „ Les beaux jours de ma jeunesse. Journal”, s. 33. Camille Touboul „ Le plus long des chemins. De Marseille à Auschwitz”, s. 67. Władysław Bartoszewski „Mój Auschwitz”, s. 41. Henryk Matuszewski (5860), Relacja w: Oświadczenia, t.22, s. 17. Samuel Pisar „Z krwi i nadziei”, s. 56-57. Halina Birenbaum „Nadzieja umiera ostatnia. Wyprawa w przeszłość”, s. 143. ===== Grafika: Fragment pracy Mariana Kołodzieja z cyklu pt. „Labirynty”.

Do Archiwum Muzeum Auschwitz trafiła kolekcja listów i dokumentów związanych z Janem Nowakiem, lekarzem z Krakowa, który jako więzień niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych pracował w szpitalach obozowych i niósł pomoc innym więźniom. Dokumenty, wśród których jest m.in. list wysłany z obozu i 7 listów przysłanych do obozu przez jego bliskich, przekazał do Archiwum Marek Trybulski, właściciel krakowskiego salonu numizmatycznego. Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z darczyńcą oraz dr. Wojciechem Płosą, kierownikiem Archiwum Muzeum Auschwitz.

Szczególną grupą więźniów obozu Auschwitz byli więźniowie funkcyjni, odpowiedzialni m.in. za utrzymywanie dyscypliny wśród więźniów, porządku w blokach czy nadzorowaniewykonywanej pracy. O pierwszych trzydziestu więźniach funkcyjnych – Niemcach przywiezionych do KL Auschwitz 20 maja 1940 roku i oznaczonych numerami od 1 do 30 opowiada dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz.

W ciągu blisko pięciu lat funkcjonowania obozu KL Auschwitzsłużyło w nim około 8200 esesmanów i 200 nadzorczyń SS. Jak wyglądał ich czas wolny, co robili po służbie, kiedy wracali do koszar, oraz co działo się w dniach wolnych od pracy, opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum.

Szczególnymi obiektami, które znajdują się w Zbiorach Miejsca Pamięci Auschwitz, są powstałe w okresie funkcjonowania obozu bajki. Tworzone z potrzeby serca, w nadziei, że pozostawią ślad po ich autorach, wysyłane były drogą nielegalną poza obóz. Ich twórcami byli więźniowie zatrudnieni w obozowym Biurze Budowalnym. Dzięki pomocy ludzi przebywających na wolności – przekazywali bajki swoim bliskim. O historii powstania bajek z Auschwitz opowiadają: Jadwiga Kulasza, emerytowana pracowniczka Archiwum Miejsca Pamięci, oraz członkowie rodzin autorów tych szczególnych dokumentów: Felicjan Świerczyna, syn Bernarda Świerczyny, oraz Andrzej Czulda, syn Henryka Czuldy.

O grupie więźniów funkcyjnych w obozie Auschwitz już mówiliśmy w jednym z poprzednich podcastów. Znaleźć można go na stronie: podcasty.auschwitz.org. O powojennych losach niektórych więźniów funkcyjnych opowie w tym odcinku dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz. ===== Grafika" Mieczysław Kościelniak, Praca przy walcu. Źródło: Zbiory Muzeum Auschwitz

Niemcy utworzyli obóz koncentracyjny Auschwitz wiosną 1940 r. dla więźniów mężczyzn. Pierwsze kobiety deportowano do obozu w marcu 1942 r. Łącznie w czasie funkcjonowania obozu zarejestrowano w nim ponad 130 tysięcy więźniarek. O historii pierwszych transportów kobiet opowiada dr Teresa Wontor-Cichy z Centrum Badań Muzeum. ====== Lekcja on-line o kobietach w KL Auschwitz

Oświęcim przed wojną był miastem zamieszkanym przez Polaków i Żydów. W czasie II wojny światowej został wcielony do Niemiec, a nazwę miasta zmieniono na Auschwitz. Pod koniec 1939 r. zamieszkiwało go ponad 12,5 tys. osób, z czegookoło połowę stanowili Żydzi. W pobliżu Oświęcimia znajdowały się wsie, które w grudniu 1939 r. weszły w skład niemieckiej jednostki administracyjnej: Stadtbezirk Auschwitz. Mieszkało w nich około 13 tys. osób. W związku z powstaniem i rozbudową obozu Auschwitz w sumie zmuszono do opuszania swoich domów kilkanaście tysięcy polskich i żydowskich mieszkańców Oświęcimia iokolicznych miejscowości. W podcaście „O Auschwitz” przedstawiamy fragmenty relacji świadków tych wydarzeń oraz ich bliskich. ===== W podcaście wykorzystano materiały ze zbiorów: Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau: - relacja Zofii Przybyłowskiej - relacja Piotra Bielenina - relacja Mariana Górnickiego - relacja Sylwestra Szałaśnego - relacja Krystyny Szałaśny - relacja Sabiny Rosenbach (spisana, odczytana przez lektorkę) - relacja Heleny Mataniak (spisana, odczytana przez lektorkę) - relacja Heleny Hoły (spisana, odczytana przez lektorkę) Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej: - relacja Heleny Grzesło - relacja Aleksandra Karkoszki - relacja Józefy Handzlik - relacja Wandy Saternus - relacja Marii Gawron - relacja Janiny Stawowy - relacja Wandy Patyny - relacja Henryka Kuczka - relacja Marii Jurczyk - relacja Tadeusza Firczyka Muzeum Żydowskie w Oświęcimiu: - relacja Abrahama i Jerzego Feinerów - relacja Loli Bodner Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie: - relacja Ewy Neiger (spisana, odczytana przez lektorkę) - relacja Sylwii Bachner (spisana, odczytana przezlektorkę) - relacja Anny Hönig (spisana, odczytana przez lektorkę) - relacja Tauby Grünn (spisana, odczytana przez lektorkę)

Wśród wielu grup osób, które deportowano do niemieckiego obozu Auschwitz, Słowaccy Żydzi zajmowali miejsce szczególne. Zostali do obozu przywiezieni w chwili, gdy dokonywała się w nim zasadnicza przemiana organizacyjna i funkcjonalna. Z miejsca koncentracji i stopniowego wyniszczania więźniów poprzez dramatyczne warunki egzystencji i ciężką pracę w ośrodek masowej zagłady w komorach gazowych. O szczegółach tego procesu opowiada dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum Badań Muzeum Auschwitz. ===== Lekcja on-line o deportacjach Żydów ze Słowacji.

Nowa publikacja Muzeum „Biurokracja i Ludobójstwo” ukazuje administracyjny wymiar funkcjonowania niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz w kontekście dokonywanej w nim zagłady. Materiał badawczy książki stanowi wyjątkowy zbiór dokumentów przechowywanych w archiwum, około 100 teczek personalnych esesmanów z załogi obozowej. O szczegółach tej publikacji opowiada jej autor dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum BadańMuzeum Auschwitz. Więcej o książce>>>

Oświęcim przed wojną był niewielkim miastem na południu Polski, liczącym koło 13 tysięcy mieszkańców, polskich i żydowskich. W czasie II wojny światowej miasto zostało anektowane do III Rzeszy, a wiosną 1940 roku na jego przedmieściach Niemcy utworzyli obóz koncentracyjny Auschwitz. Jak wyglądały zmiany struktury ludności, na terenie przyobozowym oraz kontakty załogi obozu z ludnością cywilną opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum Auschwitz. ===== Więcej informacji można znaleźć w artykule, który ukazał się w pokonferencyjnej publikacji, „Face of War”, Vol. 6, „City and the War”.

17 stycznia 1945 roku esesmani rozpoczęli ewakuację obozu Auschwitz. Około 56 tysięcy więźniów i więźniarek pod eskortą uzbrojonych esesmanów wymaszerowało z różnych części kompleksu obozowego w kierunku Wodzisławia Śląskiego oraz Gliwic. Ofiarami tak zwanych Marszów Śmierci padło kilka tysięcy więźniów i więźniarek. W podcaście o „Auschwitz” przytaczamy fragmenty relacji świadków dotyczące tych wydarzeń. ===== Ilustracja: Zbigniew Otfinowski, Marsz ewakuacyjny (1946). Zbiory Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. ===== Fragmenty relacji, czytanych przez lektorów, pochodzą z Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau: Teofil Balcarek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 115, k. 204-205. Israel Berkowski, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 35, k. 29. Wanda Bienioszek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 116, s. 176. Wanda Błachowska-Tarasiewicz, APMAB, Zespół Wspomnienia, t. 1, k. 19-20. Józef Ciepły, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 86, k. 48, 127-128. Jan Dziopek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 10, k. 29. Jan Dziopek, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 50, k. 138-143. Róża Dryjańska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 88, k. 211,233. Ilona Engelova, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 80, k. 171. Abraham Dawid Feffer, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 16, k.54. Jan Gabryś, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 104, k. 138-140. Janina Hinczowa, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 62, k. 60. Irena Konieczna, APMAB. Zespół Oświadczenia, t. 113, k. 130. Wanda Koprowska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 13, k.66-68. Eulalia Kurdej, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 66, k. 142. Erwin Olszówka, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 72, k. 138. Antonina Piątkowska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 85, k.45 Franciszka Pieczka, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 88b, k.133. Ilona Strusińska, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 80, k. 170. Marii Śleziona, APMAB. Inne Zespoły (IZ) – 27/3. Maria Ślisz, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 61, k. 134. Zofia Stępień-Bator, APMAB, Zespół Wspomnienia, t. 74, k.167. Maria Świderska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 21, k. 85, 88. Józef Tabaczyński, APMAB, Zespół Oświadczenia, t. 44, k. 60-63. Anna Tytoniak, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 12a, k. 198 Jan Wawrosz, APMA-B, Zespół Wspomnienia t. 1, k. 59. Franciszek Wieszała, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 16, k.81. Helena Włodarska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 66, k. 78. Jadwiga Zając, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 139, k. 13-15. Leszek Zienc, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 2, k. 226. Natan Żelechower, „Siedem obozów”, [w:] Wspomnienia, t. 83, k. 68-72, APMA-B. Maria Żumańska, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 4, k. 420.

Instytut Higieny Waffen-SS i Policji w obozie Auschwitz powstał jesienią 1942 roku. Do jego zadań należało m.in. wykonywanie badań higienicznych i bakteriologicznych dla oddziałów SS, niemieckiego wojska, policji i dla obozów koncentracyjnych, w tym dla całego kompleksu obozowego Auschwitz. O działalności Instytutu, który więźniów obozu wykorzystywał zarówno do pracy, jak i jako obiekty badań opowiada dr Teresa Wontor-Cichy z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

Jak wyglądało szkolenie ideologiczne esesmanów z załogi KL Auschwitz i jaki był wpływ ideologii narodowego socjalizmu na funkcjonowanie tej formacji SS, opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum Auschwitz.

W niemieckim nazistowskim obozie Auschwitz służyło łącznie około 8200 esesmanów oraz około 200 nadzorczyń. O tym, jak przebiegał proces powojennego karania członków załogi SS, w tym pierwszego komendanta obozu Rudolfa Hössa, opowiada dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz.

Blok 11 w obozie Auschwitz I był miejscem odizolowanym od reszty obozu. Pełnił on m.in funkcję więzienia obozowego, miejsca egzekucji, czy siedziby karnej kompanii. O szczególnej historii tzw. Bloku Śmierci opowiada dr Adam Cyra z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

W obozie Auschwitz istniał system karania więźniów za złamanie regulaminu obozowego. Dodatkowo załoga SS oraz więźniowie funkcyjni wymierzali tzw. kary nieregulaminowe. O rodzajach kar i przewinieniach, za które więźniowie lub więźniarki mogli zostać ukarani opowiada dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

W Miejscu Pamięci od 2005 roku działa Międzynarodowe Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście, powołane do istnienia w wyniku starań Ocalałych z Auschwitz. O tym jak dziś wygląda edukacja Miejscu Pamięci i jakie stoją przed nią wyzwania w kontekście współczesności rozmawiają dyrektor Muzeum dr Piotr Cywiński i dyrektor Centrum Edukacji Andrzej Kacorzyk.

Edukacja w Miejscu Pamięci Auschwitz realizowana była od momentu utworzenia Muzeum w 1947 r., a pierwszymi przewodnikami byli Ocalali, którzy opowiadali odwiedzającym o tragicznej historii obozu ze swojej osobistej perspektywy. To w wyniku starań Ocalałych w 2005 roku powstało Międzynarodowe Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście. O początkach jego istnienia, pierwszych projektach edukacyjnych i o ważnych wyzwaniach opowiada pierwsza dyrektor Centrum Edukacji – Krystyna Oleksy.

Paragraf 175 niemieckiego kodeksu karnego penalizował kontakty homoseksualne między mężczyznami. Jedną z możliwych kar było osadzenie w obozie koncentracyjnym. Także w obozie Auschwitz była niewielka grupa mężczyzn skazanych za homoseksualizm. O prześladowaniach homoseksualnych mężczyzn w nazistowskich Niemczech oraz o powojennej pamięci o ich losach opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum Auschwitz. --- Polecamy także naszą lekcję internetową poświęconą tej grupie więźniów obozu autorstwa Bogdana Piętki z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

Blok 10 w obozie Auschwitz I był tzw. blokiem eksperymentalnym. Lekarze SS przeprowadzali w nim eksperymenty medyczne poświęcone m.in. sterylizacji. Dlaczego to właśnie ten blok stał się miejscem przeprowadzania medycznych eksperymentów, kim byli lekarze, którzy tam pracowali i jakie losy spotkały ich ofiary opowiada Teresa Wontor-Cichy z Centrum Badań Muzeum Auschwitz. ===== Lekcja internetowa o zbrodniczej medycynie: https://lekcja.auschwitz.org/2022_medycyna_pl

Obóz Auschwitz nie miał jednorodnego charakteru i w czasie swego funkcjonowania stale się zmieniał. O tym, jak wyglądała codzienność więźniów obozu Auschwitz, od porannego apelu, przez towarzyszący im stale głód i pracę ponad siły opowiada dr Jacek Lachendro z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

Miejsce Pamięci Auschwitz to blisko 200 hektarów terenu, około 300 ruin, 155 budynków, ale także ogromna liczba historycznych przedmiotów, przede wszystkim śladów po Ofiarach Auschwitz: buty, walizki, szczotki, czy naczynia kuchenne. O tym, jak zabezpieczane są te bezcenne przedmioty oraz jaka jest filozofia konserwacji w Miejscu Pamięci opowiadają: Nel i Andrzej Jastrzębiowscy z Pracowni Konserwatorskich Muzeum Auschwitz. ---

Zaprzeczanie Holokaustowi jest niczym innym, jak zbudowaną na kłamstwie i nienawiści teorią spiskową. Chociaż pod względem podejścia do faktów negacjonizm jest podobny do twierdzeń o płaskiej Ziemi, to należy pamiętać, że w rzeczywistości jest on niebezpiecznym i ohydnym nośnikiem antysemityzmu i nienawiści. Negacjoniści ignorują fakty, lub nimi manipulują. Wszystko po to, by uderzyć pamięć Ofiar. O strategiach wykorzystywanych przez negacjonistów do szerzenia dezinformacji i kłamstw związanych z historią obozu Auschwitz opowiadają dr. Piotr Setkiewicz oraz dr Igor Bartosik z Centrum Badań Muzeum.

27 stycznia 1945 r. żołnierze Armii Czerwonej wyzwolili ok. 7,500 więźniów niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz, w tym ponad 500 dzieci. O ostatnich dniach funkcjonowania obozu i o momencie jegowyzwolenia opowiadają świadkowie tamtych wydarzeń: Anna Tytoniak Kazimierz Smoleń Lea Shinar Irena Konieczna Józef Tabaczyński Wanda Błachowska-Tarasiewicz Louis Posner Jakub Wolman Zofia Jankowska-Palińska Anna Chomicz Zofia Lutomska-Kucharska Wanda Dramińska Edward Czempiel Jakub Gordon Andrzej Kozłowski Tadeusz Mleko Garnier (imię nieznane) Alfred Fiderkiewicz Aleksander Woroncow Wilhelm Wazdrąg Dziękujemy Dariuszowi Drozdowi „Studio Drozd Na Cały Głos” http://nacalyglos.com/ za współpracę przy odcinku podcastu.

Sowieccy jeńcy wojenni to czwarta co do wielkości grupa ofiar niemieckiego obozu Auschwitz, po Żydach, Polakach i Romach. Łącznie w obozie zarejestrowano 11964 jeńców. Ponadto według szacunków do obozu przywieziono co najmniej 3000 czerwonoarmistów, którzy zostali zamordowani bez wprowadzania do ewidencji obozowej. O historii i losach sowieckich jeńców wojennych w Auschwitz opowiada dr Jacek Lachendro z Centrum Badań Muzeum.

W momencie przyjęcia do obozu więźniowie przechodzili przez proces rejestracji, w trakcie którego w sposób bardzo wnikliwi wypełniano różne dokumenty związane z daną osobą. O szczegółąch tego procesu opowiada dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz.

Josef Mengele był doktorem medycyny i filozofii, asystentem profesora Otmara von Verschuera w Instytucie Biologii Dziedzicznej i Higieny Rasowej we Frankfurcie, członkiem partii nazistowskiej i SS. W obozie Auschwitz był najpierw lekarzem w obozie rodzinnym dla Romów i Sinti w Auschwitz II-Birkenau Birkenau, a w okresie od sierpnia do grudnia 1944 r. piastował funkcję naczelnego lekarza całego obozu Birkenau. Odpowiedzialny za eksperymenty dotyczące dziedziczności. Nigdy nie został ukarany za swoje zbrodnie. O postaci Josefia Mengele opowiada dr Agnieszka Kita z Archiwum Muzeum Auschwitz.

O wyzwaniach opowiadania o Auschwitz młodym osobom, przykładach pomocnej literatury, a także o swojej książce "Miś z obozowego koca" opowiada autorka, dr Wanda Witek-Malicka z Centrum Badań Muzeum. „Miś z obozowego koca” to zbiór 22 opowiadań opartych na historiach dzieci deportowanych do niemieckiego obozu Auschwitz z powstańczej Warszawy w sierpniu i wrześniu 1944 r. Książka ta powstała jako wsparcie dla rodziców, których dzieci pytają o to, czym był Auschwitz.

Więźniowie Auschwitz byli w stanie wysyłać różnego rodzaju nielegalne wiadomości, zarówno na terenie obozu, jak i poza druty kolczaste. Niektóre z nich były krótkimi listami adresowanymi do członków rodziny, inne były wiadomościami i raportami dla organizacji ruchu oporu. O tej wyjątkowej kolekcji dokumentów opowiada dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz.

Do obozu Auschwitz Niemcy deportowali ponad milion trzysta tysięcy ludzi, z czego ponad 400 tysięcy zarejestrowano w obozie jako więźniów. Niektórzy z nich mogli prowadzić korespondencję ze światem zewnętrznym, miała ona jednak szczególny charakter. O oficjalnej korespondencji więźniarskiej: listach i kartach pocztowych wysyłanych z obozu oraz przysyłanych do więźniów przez ich bliskich opowiada dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum.

Bogdan Bartnikowski urodził się w Warszawie w 1932 r. Podczas Powstania Warszawskiego razem z matką został wypędzony z domu. Niemcy skierowali ich najpierw do obozu przejściowego w Pruszkowie, a następnie deportowali do Auschwitz, gdzie zostali rozdzieleni. 11 stycznia 1945 r. Oboje zostali ewakuowani do Berlina-Blankenburga, gdzie byli przetrzymywani aż do wyzwolenia 22 kwietnia 1945 r. Po wyzwoleniu wrócili do Warszawy Bogdan Bartnikowski autorem wspomnień pt. „Dzieciństwo w pasiakach”. W podcaście „O Auschwitz” zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Bogdanem Bartnikowskim o jego wojennych losach.

W sierpniu i wrześniu 1944 roku - po wybuchu Powstania Warszawskiego - władze niemieckie deportowały do Auschwitz prawie 13 tys. mieszkańców okupowanej stolicy i okolicznych miejscowości - mężczyzn, kobiet, osób starszych, dzieci, nawet niemowlęta. O ich losach w obozie opowiada dr Wanda Witek-Malicka z Centrum Badań Muzeum Auschwitz. Aleksander i Jadwiga Bogdaszewscy z dziećmi, fotografia wykonana w 1944 r. w Warszawie. Oprócz dwuletniej Basi, która w czasie wybuchu powstania była w szpitalu, pozostali członkowie rodziny po wysiedleniu z Warszawy zostali wywiezieni 12 sierpnia do KL Auschwitz. Aleksander zginął 1944 r. w KL Flossenbürg, po przeniesieniu z KL Auschwitz, natomiast Jadwigę oddzielono od dzieci: Zdzisławy, lat 10, i Stanisława, lat 6, i wywieziono transportem kobiet do obozu w Niemczech. Dzieci zostały wyzwolone w Auschwitz.

Pierwsze publikacje o tematyce obozu Auschwitz powstawały jeszcze w czasie wojny, w okresie funkcjonowania obozu. Lata tuż powojenne również obfitowały w liczne publikacje świadków – Ocalałych z tamtych wydarzeń. O tym jaką przewagę ma literatura autorstwa bezpośrednich świadków nad fikcją literacką inspirowaną tematyką Auschwitz opowiada dr Wanda Witek-Malicka z Centrum Badań Muzeum Auschwitz. --- Publikacje o Auschwitz: Wydane do 1950 roku: KRAHELSKA Halina, Oświęcim. Pamiętnik Więźnia, 1942 (POL). ZAREMBINA Natalia, Obóz śmierci 1942 MAŃKOWSKI O. Augustyn, Za drutami obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, 1945 SŁOWIKOWSKI Mieczysław, Wspomnienia z Oświęcimia, 1945 GENEROWICZ Zbigniew, Prawda oskarża Niemcy hitlerowskie, 1945 FRIEDMAN Filip, To jest Oświęcim!, 1945 SZMAGLEWSKA SEWERYNA, Dymy nad Birkenau, 1945 ŻYWULSKA Krystyna, Przeżyłam Oświęcim, 1945 BOROWSKI Tadeusz, SIEDLECKI Janusz Nel, OLSZEWSKI Krystyn, Byliśmy w Oświęcimiu, 1946 JAGIELSKI Stanisław, Sclavus saltans. Wspomnienia lekarza obozowego, 1946 FRANKL Victor, Psycholog w obozie koncentracyjnym JUNOSZA Wiktor, Podróż przez piekło RUSINEK Michał, Z barykady w dolinę głodu FRIEDMAN Filip, HOŁUJ Tadeusz, Oświęcim NYISZLI Miklos, Byłem asystentem doktora Mengele. FRYSZKIEWICZ Melchior, W cieniu krematoriów, 1947. MOLIŃSKI Zbigniew, Przeżycia partyzanta, (t. 1), 1947. MILLU Liana, Dymy Birkenau HOCHBERG-MARIAŃSKA Maria, Dzieci oskarżają, 1947 ZARĘBIŃSKA-BRONIEWSKA Maria, Opowiadania oświęcimskie, 1948 REK Tadeusz, Echa oświęcimskie, 1949 Wydane po 1950 roku: BARTOSZEWSKI Władysław, Warto być przyzwoitym, 1990 BARTOSZEWSKI Władysław, Mój Auschwitz, 2010 BOROWSKI Tadeusz, Opowiadania, Pożegnanie z Marią KIELAR Wiesław, Anus Mundi ZIĘBA Adam, Pajda chleba GAWALEWICZ Adolf, Refleksje z poczekalni do gazu. Ze wspomnień muzułmana. SOBOLEWICZ Tadeusz, Wytrzymałem, więc jestem. GĘDZIOROWSKI Tadeusz, Widma. KEMPISTY Czesław, Przeżyć dzień. OSTAŃKOWICZ Czesław, Ziemia parująca cyklonem. STRYJ Franciszek, W cieniu krematorium. TYMIŃSKI Kazimierz, Uspokoić sen. GAWRON Wincenty, Ochotnik do Oświęcimia. BARTNIKOWSKI Bogdan, Dzieciństwo w pasiakach. POSMYSZ Zofia, Pasażerka, Wakacje nad Adriatykiem. KOMENDA Janina, Lager Brzezinka. PIĄTKOWSKA Antonina, Wspomnienia oświęcimskie DUNICZ-NIWIŃSKA Helena, Drogi mojego życia. APOSTOŁ-STANISZEWSKA Jadwiga, Nim zbudził się dzień. RYCHLIK Maria, Śmierć daje życie. GOGOŁOWSKA Stanisława, W Brzezince nie umierało się samotnie. STĘPIEŃ-BATOR Zofia, Przeżyłam. LEVI Primo, Czy to jest człowiek? WIESEL Elie, Noc. FRANKL Victor, Człowiek w poszukiwaniu sensu. LAKS Szymon, Gry oświęcimskie. AMERY Jean, Poza winą i karą. LIBLAU Charles, Kapo z Auschwitz KERTESZ Imre, Los utracony. BUERGENTHAL Thomas, Dziecko szczęścia. CLING Maurice, Wy, co wchodzicie tutaj… ROSENBERG Otto, Palące szkło DELBO Charlotte, Żaden z nas nie powróci… Sonderkommando VENEZIA Szlomo, Sonderkommando. W piekle komór gazowych. MULLER Filip, W krematoriach Auschwitz. Wśród koszmarnej zbrodni. Notatki więźniów Sonderkommando. BARTOSIK Igor, WILLMA Adam., Ja z krematorium Auschwitz. Rozmowa z Henrykiem Mandelbaumem. Dzieci: BIRENBAUM Halina, Nadzieja umiera ostatnia. AKAVIA Miriam, Jesień młodości. ZYSKIND Sara, Skradzione lata KLUGER Ruth, Żyć dalej… MULLER-MADEJ Stella, Oczami dziecka. Uciekinierzy ALBIN Kazimierz, List gończy. BIELECKI Jerzy, Kto ratuje jedno życie… CIESIELSKI Edward, Wspomnienia oświęcimskie. KOWALCZYK August, Refren kolczastego drutu. SOBAŃSKI Tomasz, Ucieczki oświęcimskie. Raporty uciekinierów z Auschwitz (Zeszyty Oświęcimskie, nr spec.) Konspiracja przyobozowa HAŁOŃ Edward, W cieniu Auschwitz. JAKIEŁEK Wojciech, W pobliżu Oświęcimia. Wspomnienia: Numery mówią. Wspomnienia więźniów KL Auschwitz. (wyb. Jan Przewłocki). PIECHOWSKI Kazimierz, Byłem numerem. Wspomnienia więźniów obozu Auschwitz (Jadwiga Mateja) Kominy. O esesmanach: Auschwitz w oczach SS. Życie prywatne esesmanów z Auschwitz, opr. Piotr SETKIEWICZ.

W niemieckich obozach koncentracyjnych, w tym w obozie Auschwitz, istniała grupa więźniów tzw. funkcyjnych, odpowiedzialnych m.in. za nadzorowanie innych więźniów. Głównie zajmowali się oni nadzorowaniem komand roboczych, pilnowaniem porządku w blokach i barakach, ale także rozdziałem żywności pomiędzy więźniów. Sprawowanie funkcji lageraeltestera, blokowego czy kapo oznaczało właściwie niemal nieograniczoną władzę nad więźniami. Zdarzało się, że więzień funkcyjny bywał panem życia i śmierci. O skomplikowanej historii tej grupy więźniów obozu opowiada dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

Auschwitz był jedynym niemieckim obozem koncentracyjnym, w którym stosowano tatuowanie numerów więźniom i więźniarkom. O tym, dlaczego wprowadzono taki system, kiedy go wprowadzono, oraz o tym, czy wszyscy osadzeni w Auschwitz byli tatuowani, opowiada dr Wanda Witek-Malicka z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

Polski żołnierz, Witold Pilecki, został osadzony w Auschwitz 22 września 1940 r. Pilecki podjął się misji przedostania się do obozu celem utworzenia tam siatki konspiracyjnej, zorganizowania łączności, przesyłania wiarygodnych danych o niemieckich zbrodniach dokonanych w obozie, a być może także przygotowania więźniów obozu do ewentualnej walki. W kwietniu 1943 r. roku Witold Pilecki zbiegł z obozu z dwoma współwięźniami. Jest autorem raportów, w którym opisywał obozowy terror i tragiczne losy więźniów oraz postępujący rozwój programu zagłady ludności żydowskiej w Auschwitz. O życiu, działalności oraz tragicznej śmierci Witolda Pileckiego opowiada dr Adam Cyra, autor jego biografii.

15 lutego w Muzeum Auschwitz odbyła się polska premiera filmu „Strefa interesów” w reżyserii i ze scenariuszem Jonathana Glazera. Film opowiadający o rodzinnym życiu komendanta obozu Auschwitz Rudolfa Hössa otrzymał w ubiegłym roku Grand Prix na festiwalu filmowym w Cannes. Nagrodzony został także dwoma Oscarami. W dyskusji po projekcji moderowanej przez dyrektora Muzeum dr. Piotra M. A. Cywińskiego, udział wzięli twórcy: reżyser Jonathan Glazer, scenograf Chris Oddy, a także producenci Jim Wilson, Ewa Puszczyńska i Bartosz Rainski. Zapraszamy od wysłuchania obszernych fragmentów tego spotkania

Obóz Auschwitz został utworzony w czerwcu 1940 roku z myślą o więźniach - mężczyznach. Pierwsze grupy kobiet Niemcy osadzili w obozie ponad półtora roku później - pod koniec marca 1942 r. O przyczynach powstania obozu kobiecego w Auschwitz i okolicznościach z tym związanych opowiadają dr Wanda Witek-Malicka oraz Teresa Wontor-Cichy z Centrum Badań Muzeum

Obóz Auschwitz został wyzwolony 27 stycznia 1945 roku przez żołnierzy Armii Czerwonej. Powszechnie znane są kadry wykonane przez sowieckich kamerzystów, które co prawda nie pokazały samego momentu wyzwolenia, jednak są ważnym dokumentem ukazującym zbrodnie, których Niemcy dopuścili się w Auschwitz. Należy jednak pamiętać o tym, że część materiału filmowego powstawała na potrzeby propagandowe. O okolicznościach powstania tzw. Kroniki wyzwolenia obozu opowiada Edyta Chowaniec z Filmoteki Archiwum Muzeum Auschwitz.

17 stycznia 1945 roku esesmani rozpoczęli ewakuację obozu Auschwitz. Około 56 tys. więźniów i więźniarek pod uzbrojoną eskortą wymaszerowało z różnych części kompleksu obozowego Auschwitz w kierunku Wodzisławia Śląskiego i Gliwic. Tysiące osób w czasie tzw. Marszów Śmierci – straciło życie. O szczegółach tamtych tragicznych wydarzeń opowiadają dr Jacek Lachendro i Teresa Wontor-Cichy z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.