Podcast Dobra Relacja

Przed rodzicami i nauczycielami stoi to samo wyzwanie: wspieranie dziecka. Dlaczego więc tak często trudno nam się porozumieć? W rozmowie z Natalią Boszczyk – polonistką, tutorką, psycholożką szkolną i twórczynią Szkoły Dobrej Relacji – przyglądamy się najczęstszym nieporozumieniom między rodzicami a nauczycielami oraz temu, co pomaga budować między nimi prawdziwe partnerstwo. W tym odcinku wspominamy od Audiopaczce: Link afiliacyjny Natalii. Link afiliacyjny Gosi.

Często w odpowiedzi na swoje rozterki słyszymy: "Nie przejmuj się”, „nie bierz do głowy” czy „nie ma o co płakać” - te słowa mają nas pocieszyć i ukoić, ale niestety pozostawiają z poczuciem niezrozumienia i osamotnienia. Pochylam się więc nad tym, skąd się bierze takie podejście do emocji, o czym mówi i jak dzielić się tym, co dla nas trudne, aby dostać wsparcie i pokrzepienie, którego naprawdę potrzebujemy.

Jeszcze wczoraj było „na sto procent”, dziś już „nie wiem”. Szkoła, znajomi, plany, zainteresowania — wszystko się zmienia, a rodzic coraz częściej zastanawia się: „Czy ono kiedykolwiek się zdecyduje?” W tym odcinku opowiadam o tym, dlaczego nastoletnia zmienność nie musi oznaczać braku charakteru ani niedojrzałości. Mówię o szukaniu siebie, potrzebie eksperymentowania i o tym, jak wspierać młodego człowieka bez dokładania mu presji. Chcesz więcej wskazówek odnośnie relacji z nastolatkiem? Zapraszam na webinar "Nastolatek. Gdzie kończy się wyrozumiałość?"

Dorastanie córki potrafi uruchomić w matce więcej niż tylko troskę. To moment, w którym spotykają się dwie historie: jej i twoja. W tym odcinku o tym, skąd biorą się silne reakcje, co z nimi zrobić i jak nie pomylić własnych doświadczeń z jej drogą. W tym odcinku wspominam o Audiopaczce.

Co stoi za klasowymi „wygłupami” i dlaczego często nasilają się właśnie wtedy, kiedy próbujesz je zatrzymać. O tym, jak nie brać ich do siebie i reagować w sposób, który nie dokłada paliwa, tylko porządkuje sytuację.

Są momenty w rodzicielstwie, kiedy naprawdę się starasz - reagujesz uważnie, szukasz rozwiązań, chcesz zrobić to dobrze - i mimo to coś się nie układa. Rozmowa kończy się napięciem, decyzje dziecka zaskakują, a Ty zostajesz z poczuciem, że może robisz coś nie tak. W tym odcinku przyglądam się temu doświadczeniu z innej strony. Mówię o tym, co zmienia się wraz z wiekiem dziecka, dlaczego nasze wcześniejsze sposoby działania przestają wystarczać i skąd bierze się rosnące poczucie, że „to powinno działać, a nie działa”. Dotykam też tego, jak łatwo wpaść w przekonanie, że wszystko zależy od nas — i jak bardzo to przekonanie potrafi nas obciążać. W odcinku wspominam o: webinarze "Szkoła, konflikty, konflikty - dlaczego z każdym rokiem jest trudniej i co realnie pomaga?" społeczności dla rodziców Cała Wioska

Zaczyna coś z entuzjazmem, a po chwili traci zainteresowanie. Prosi, nalega, przekonuje — a potem mówi: „to jednak nie dla mnie”. Dla dorosłego to często wygląda jak brak konsekwencji albo słomiany zapał. W tym odcinku przyglądam się temu, skąd bierze się taka zmienność i co się za nią kryje. Opowiadam też o tym, jak na nią reagować, żeby nie zamykać nastolatka w presji „dokańczania za wszelką cenę”, ale też nie zostawiać go bez żadnych ram. W tym odcinku wspominam o darmowym webinarze o współpracy z nastolatkiem

Diagnoza dziecka nie kończy się na zaleceniach i terapiach — uruchamia też proces, który dzieje się w dorosłym. Rozmowa o emocjach rodzica po diagnozie, o samotności, ambiwalencji i o tym, jak nie zgubić relacji z dzieckiem w świecie procedur i oczekiwań.

Coraz więcej mówi się o emocjach uczniów i potrzebie wspierania ich zdrowia psychicznego w szkole. Znacznie rzadziej zadajemy pytanie, co w tym procesie dzieje się z nauczycielami. W tym odcinku sprawdzam, czy praca z emocjami uczniów musi oznaczać dla nauczycieli dodatkowe obciążenie, czy może stać się realnym wsparciem w codziennej pracy. O tym zagadnieniu rozmawiam z Agnieszką Pilch oraz Agnieszką Kulus-Klepacką, łącząc perspektywę projektów edukacyjnych z doświadczeniem nauczycieli i przyglądając się temu, gdzie w szkolnej rzeczywistości jest miejsce na ulgę i dobrostan dorosłych.

Wiele z nas nauczyło się brać odpowiedzialność za emocje bliskich dorosłych osób — poprawiać nastrój, łagodzić napięcie, brać winę na siebie. W tym odcinku przyglądam się temu, skąd bierze się ten mechanizm i dlaczego, mimo dobrych intencji, osłabia relacje. Opowiadam też, co pomaga z niego wychodzić, nie tracąc bliskości.

Dyskutują, wszystko wiedzą lepiej, na wszystkim świetnie się znają. Rady dorosłych puszczają mimo ucha, czasem ucinając "Przestań się mnie czepiać!" Jak się w tym odnaleźć i nie zwariować, będąc rodzicem nastolatka?

Jak zajmować się naszymi dorosłymi potknięciami w relacji z dziećmi? Od czego zacząć, jak domykać trudne sytuacje i co jest kluczowe, by błędy zostały naprawione? W tym odcinku wspominam o webinarze "Rodzicielskie wyrzuty sumienia"

Paulina napisała w mailu: Mam dwójkę dzieci, 4 letniego synka i 20-miesięczną córeczkę. Syn zawsze był dość wymagający emocjonalnie, tymczasem córeczka jest pogodnym aniołkiem i słodziakiem. Jest mi dużo łatwiej o empatię dla córki, jest mi z nią po ludzku łatwiej. Staram się też dawać dużo empatii synkowi, bo rozumiem, że jest mu często ciężko. Ale to wszystko to jest proces, a w tej chwili córkę dużo łatwiej kochać (przynajmniej w powierzchownym, codziennym słowa tego znaczeniu), niż syna. Jak sobie pomóc w tej nierównowadze? Po czym poznać, czy dzieci to odczuwają (jakich oznak wypatrywać)? I, jak dać odczuć, że oni oboje są niepowtarzalnymi istotami? Przyglądamy się więc w tym odcinku jednemu z największych rodzicielskich tabu: trudnej miłości do jednego z dzieci.

Okrutne określenie, którym codziennie tysiące kobiet określa... same siebie. Bo nakrzyczały. Bo nie dopilnowały. Bo odmówiły dziecku wspólnego czasu czy aktywności. Ten wewnętrzny głos, bezlitośnie punktujący nasze najdrobniejsze potknięcie, nie daje się uciszyć i nie milknie. Odziera nas z poczucia kompetencji, zaufania, radości i lekkości w rodzicielstwie. I nie musi tak być - o tym, skąd się ten macierzyński krytyk wewnętrzny bierze i jak sobie z nim radzić rozmawiam z Asią Dardzińską, psychoterapeutką i moją przyjaciółką. Asię znajdziecie tutaj.

Dla chcącego nic trudnego. Gdybyś naprawdę chciał, to byś to zrobił. A co, jeśli to nie jest takie proste i nie wystarczy chcieć? Co wpływa na nasze działania i co może sabotować nasze najwytrwalsze starania? W tym odcinku wspominam o masie książek: Robert Sapolsky: "Zachowuj się!" Justyna Suchecka: "Nie powiem ci, że wszystko będzie dobrze" Justyna Dąbrowska: "Zawsze jest ciąg dalszy, Rozmowy z psychoterapeutami" Jarek Szulski: "Nauczyciel z Polski" Elżbieta Kalinowska: "Jak ruszyć z miejsca"

Tak bardzo staramy się być jak najlepszymi rodzicami dla naszych dzieci. Dzień po dniu podejmujemy wysiłki, aby dać im kochający dom, pełen ciepła i bliskości - i każdego dnia mamy poczucie, że nie wychodzi. Że jest nie tak, za mało/za dużo, że powinniśmy bardziej. Co zrobić, gdy nasze doświadczenie rodzicielstwa leży daleko od poczucia spełnienia, a sporo w nim frustracji, zniechęcenia i poczucia winy? W odcinku wspominam o: Kursie podcastowym: Rodzicielstwo bez lukru.

Nie wiem, czy kiedykolwiek mając tyle urządzeń wykonujących tyle czynności za nas, byliśmy tak zabiegani i zaaferowani codziennymi zadaniami. Tak bardzo, że aż odkładamy na bok to, co najważniejsze, co sprawia, że jesteśmy tym, kim jesteśmy, i możemy to w pełni poczuć. Nie tylko my, ale i nasze dzieci - niemal od samego początku. Kiedy pierwszy raz usłyszałam o stworzonej przez Arno Sterna pracowni Malort, potraktowałam to jako sympatyczną "zajawkę". Ewa i Mirek w tej rozmowie pokazali, że to dużo więcej, niż "zabawa", "pasja" czy dobry sposób na wolne popołudnie. To doświadczenie, które może przywrócić nas do źródła i pomóc wyrazić to, czego na co dzień nie mamy jak i gdzie wyrażać. Pracownię Mirka i Ewy znajdziesz na IG

Złościmy się gwałtownie, impulsywnie, niejednokrotnie raniąco (dla innych lub dla nas samych) - ale najtrudniejsze wcale nie jest to, jak się złościmy, tylko że tego nie rozumiemy. Albo, że szukamy w naszej złości winnych - dzieci, partnerów, współpracowników. A gdyby tak umieć odczytywać, o co w tej złości chodzi? W tym odcinku wspominam o: moim programie "Złość oswojona"

Mówią "tym" tonem, odburkują, przewracają oczami, zajadle dyskutują, trzaskają drzwiami i gwałtownie reagują na zwykłe prośby. Jak być rodzicem nastolatka i nie oszaleć? W tym odcinku wspominam o bezpłatnym nagraniu mojego webinaru: "Jak zrozumieć nastolatka"

Zdarza się, że odsłaniamy przed bliską osobą jakiś swój "wrażliwy kawałek" - mówimy o swoich odczuciach, dzielimy się tym, co nas zraniło, może właśnie wskutek działania tej osoby - i spotykamy się z ucinającym stwierdzeniem, że to przesada i wyolbrzymianie. Jak się tym zająć, by nie uciekać od tematu, ale też nie wytyczać najcięższych dział i nie rozpoczynać walki? W tym odcinku wspominam o programie dla kobiet "Usłyszmy się".

Bohaterem tego odcinka jest mail Magdy, która napisała tak: "Mam 4 dzieci: Max 10 lat, Jagoda 8 lat, Zuzia 7 lat i Jaś 5 miesięcy. Ostatnio często Max bawi się z Jagodą i nie chcą do zabawy przyjąć Zuzi.(...) Dzieci mówią, że chcą mieć trochę spokoju od Zuzi. Ona czuję się odtrącona, a relacje są dla niej naprawdę ważne. (...) Ja czuję się z tym beznadziejnie i bezsilnie. Chciałabym, żeby bawili się zgodnie i nie tworzyli takich podziałów, nie byli wobec siebie złośliwi. Może mogłabyś poradzić co robić w takich sytuacjach?"

Kiedy wysyłamy pociechę na letni obóz lub kolonie, chcemy słyszeć, że świetnie się bawi i przeżywa przygodę życia. Jak reagować, gdy padają odmienne słowa? Gdy dziecko płacze, żeby zabrać je do domu?

"Dopóki nie skorzystałem z internetu, nie wiedziałem, że na świecie jest tylu idiotów" powiedział podobno Stanisław Lem. Bo ludzie gadają głupoty, plotą bzdury i wypowiadają się na tematy, o których nie mają zielonego pojęcia. Co gorsza, ci ludzie to również my sami. Jak reagować, jak zachowywać się w rozmowach, w których taka sytuacja ma miejsce? Aby nie eskalować konfliktu, nie podnosić sobie ciśnienia i nie wdawać się w niepotrzebne przepychanki?

Bywa, że mimo najszczerszych starań i chęci trudno nam dotrzeć do naszych nastoletnich dzieci. Ich zachowania są dla nas wyzwaniem, czasem ranią - a często po prostu nie rozumiemy, dlaczego w ogóle się pojawiają. Jak zatem budować ten kontakt dzień po dniu, aby dorastające dziecko wiedziało, że jest dla nas ważne i kochane?

Jeśli partner podejmuje działania wychowawcze, z którymi się nie zgadzasz, które odbierasz jako krzywdę dla dziecka - a tłumaczenia i rozmowy zdają się nie tylko nie przynosić zmiany, ale wręcz pogłębiają różnice między Wami, to w jaki sposób zadbać o dobro dziecka? Która relacja jest ważniejsza: z partnerem, czy dzieckiem? Co porzucić, a o co dbać ze wszystkich sił? W tym odcinku wspominam o: bezpłatnym kursie online "Koniec kłotni o wychowanie"

O tym, jak wspierać, a jak nie wspierać dzieci w ich płaczu, łzach i rozpaczy. W tym odcinku wspominam o: webinarach "Jak sobie radzić z emocjami" - wskocz na listę zainteresowanych, dam Ci znać o szczegółach

Chcemy czuć się rozumiane w naszych związkach, chcemy wzajemnego porozumienia - a jednak w codzienności często doświadczamy czegoś przeciwnego. Mamy wrażenie, że im bardziej tłumaczymy, mówimy i wyjaśniamy, tym bardziej gmatwają się sprawy między nami. No ale jak skłonić drugą osobę, żeby nas zrozumiała? Jest jedna rzecz, którą możemy zrobić, żeby to ułatwić. W tym odcinku wspominam o darmowym kursie online

Bolączka większości rodziców. Jak ustalić limity, które będą respektowane bez ciągłych przepychanek i stania na ich straży? Dlaczego tak trudno nam o porozumienie z naszymi dziećmi w tym obszarze? Jak pomóc dziecku lepiej rozumieć sens ograniczeń? W tym odcinku wspominam o webinarze "Dzieci i nowe technologie".

Kiedy w styczniu tego roku zapytałam subskrybentów swojego newslettera, jakie tematy chcieliby, abym poruszała w swoich różnych działaniach, Sylwia odpisała krótko: samotność w rodzicielstwie. Trochę mnie to zaskoczyło. Z różnych powodów, o których mówię podczas tej rozmowy. Sylwia z kolei mówi, dlaczego jej zdaniem to ważny temat. Bo nawet gdy jesteśmy otoczeni bliskimi ludźmi i tworzymy satysfakcjonujące związki, poczucie samotności bywa naszym doświadczeniem. Z czego może to wynikać i jak do tego podejść? O tym rozmawiam z Sylwią Włodarską, Panią Swojego Szczęścia, która wspiera ludzi w komunikacji. W tym odcinku wspominamy o: podcaście dotyczącym neurobiologii samotności wirtualnej społeczności dla rodziców Cała Wioska campach rodzinnych Sylwię można znaleźć na: https://www.instagram.com/paniswojegoszczescia/ https://www.facebook.com/PaniSwojegoSzczescia/ https://www.paniswojegoszczescia.pl

Co zrobić, żeby pomóc dziecku zadbać o swoje granice, żeby umiało się przeciwstawić, powiedzieć NIE, zamiast być taką sierotką, która wszystkim ustępuje i na wszystko się zgadza? A jak nauczyć dziecko szanowania granic innych ludzi, uwzględniania ich i respektowania, że czegoś nie chcą? W tym odcinku wspominam o webinarze odnośnie granic.

Temat budzący niepokój i obawy: czy aby moje dziecka radzi sobie ze złością, skoro reaguje tak gwałtownie? Czy pozwalać mu na krzyczenie, trzaskanie drzwiami, silną ekspresję? Jest jedna rzecz, którą powinien zrobić każdy rodzic, aby wesprzeć dziecko w radzeniu sobie ze złością - mówię o niej w tym odcinku. Wspominam w nim też o: Pakiecie treści "O dziecięcej agresji"

Jak wspierać dzieci w ich potknięciach, aby nie zniechęcały się, tylko szły z podniesiona głową do przodu? Jak pomóc im przełamywać negatywne opowieści o sobie, gdy popełnią błąd? Jak towarzyszyć konstruktywnie, pokazując światełko w tunelu, ale nie bagatelizując jednocześnie odczuć dziecka i skali wyzwania? W tym odcinku wspominam o: moim pakiecie webinarowym odcinku z Karoliną Ziegart-Sadowską "O wrażliwości i lęku przed odrzuceniem"

Temat wiecznie żywy i budzący silne emocje. Zakazywać, czy zaufać i odpuścić kontrolę? Sprawdzać, reglamentować, czy zostawić wolną rękę? Jak przekonać, jak wytłumaczyć i pomóc zrozumieć (dziecku lub nastolatkowi) zagrożenia, jakie się z tym wiążą? Jak skłonić do dbania o higienę cyfrową? Nie mam gotowych odpowiedzi, bo uważam, że takich nie ma. Mam natomiast kilka myśli, które mogą pomóc poukładać sobie ten temat w głowie. W podcaście wspominam o bezpłatnym webinarze "Jak zrozumieć nastolatka"

Wszyscy je miewamy, choć w różnym stopniu i z różną częstotliwością. Najistotniejszy jest jednak fakt, że wielu z nas nie potrafi pracować z wyrzutami sumienia, aby nie obciążać się kosztami i wykorzystać ich potencjał. Bo wyrzuty sumienia chcą nam służyć, choć robią to nieporadnie. Jak więc skorzystać z ich potencjału, żeby dokonywać zmian, rozwijać się i wzrastać? W odcinku wspominam o: książce Jarka Szulskiego "Nauczyciel z Polski" moim pakiecie webinarowym "Rodzicielskie wyrzuty sumienia"

Niby wiemy, ze konflikty są nieodłączną częścią życia, a ich brak wcale nie świadczy o dobrej relacji. A mimo to, kiedy stajemy twarzą twarz wobec konfliktu, zwłaszcza z ukochaną osobą, mogą odzywać się z nas przekonania i uruchamiać schematy, które nie pozwalają z zaufaniem wchodzić w tę sytuację, tylko kierują nas na tory walki, unikania lub rezygnacji. Jak to zmienić? Od czego zacząć? W tym odcinku wspominam o: darmowym webinarze “5 powodów, dla których nie możemy dogadać się z bliskimi” - zapisz się na listę zainteresowanych odcinku o komunikacyjnym ping-pongu

Pytanie, które powraca w moich spotkaniach z wieloma rodzicami. Po czym to poznać, że rodzic jest dobry? Jak to określić? Co się na to składa? Bierzemy temat na tapet i analizujemy, o co warto zadbać budując relację z dzieckiem. W tym odcinku wspominam o: moim tekście z bloga.

Modne, wyświechtane słowo o niebagatelnym znaczeniu. Zajmowanie się asertywnością często sprowadzane jest do "formułowania komunikatów". Jak asertywnie powiedzieć, że..? Jak zachować się asertywnie, gdy...? Moim zdaniem szkopuł wcale nie tkwi w słowach, a asertywności wcale nie musimy ćwiczyć w najbardziej obciążających nas relacjach i sytuacjach. Ja uczyłam się jej w szkolnym sekretariacie. W tym odcinku wspominam o książkach: Emma Reed Turrell "Po pierwsze ja" Maria Król-Fijewska "Stanowczo, łagodnie, bez lęku"

Słucham, słucham - ale czy słyszę? Dlaczego tak trudno nam usłyszeć sedno tego, co ktoś mówi? Jakie są pułapki wróżenia z mimiki twarzy i uniesionych brwi rozmówcy? I co zrobić, by w słowach, które słyszymy od bliskich od lat, jesteśmy niemal w stanie przewidzieć kolejne zdanie - by usłyszeć w nich coś nowego, co poruszy nasze serce? I w sumie dlaczego mielibyśmy to robić? Jeśli chcesz więcej o prowadzeniu rozmów, które nie prowadzą do napięć i konfliktów, tu znajdziesz kilka prostych wskazówek.

Od lat te dwie grupy łączy ambiwalentna relacja. Niby działają dla dobra dzieci, a jednak sporo w ich wzajemnych stosunkach napięć, nierzadko i pretensji. Jak budować dialog, zwłaszcza gdy chcemy wspólnie zajmować się sprawami, na które patrzymy inaczej?

Niech Was nie zwiedzie przewrotny tytuł odcinka: wyraża jedynie stopień zmęczenia rodzaju ludzkiego doświadczaniem i przeżywaniem złości. Nic dziwnego, złość to nie potulny baranek, ale eksplozja siły i energii - i właśnie dlatego nie możemy przestać się złościć, potrzebujemy tego, co złość ze sobą niesie. Pytanie tylko: jak to oswoić, żeby służyło nam i otoczeniu? Bo, że oddychanie i liczenie do 10 nie działa - to rodzaj ludzki wie aż za dobrze. A co mogłoby pomóc? O tym jest ten odcinek. Interesuje Cię webinar i program dotyczący złości? Wskocz tutaj

Ewelina napisała w mailu: "Co możemy zrobić, kiedy w odpowiedzi na krzywdzące słowa, zniuansowane formy wykluczenia, moje dziecko (szkolne) się odpala i agresja przeradza się w przemoc? To jest powtarzalny schemat, czasami córka daje radę zachować spokój, czasami nie i mam poczucie, że cały ciężar "poradzenia sobie" spoczywa na niej. Jak wesprzeć nasze dziecko, żeby mogło zachować się inaczej?" Pochylam się więc w tym odcinku nad wspieraniem dziecka w budowaniu relacji z rówieśnikami - wtedy, gdy napotyka ono w tym obszarze na trudności.

Przemoc rówieśnicza jest zjawiskiem, którego nie powinniśmy tolerować, i jednocześnie powinniśmy brać pod uwagę możliwość jej pojawienia się w klasie/grupie. Do tej rozmowy zaprosiłam dr Annę Kubiak - psycholog, psychoterapeutkę systemową, która przez 10 lat pracowała w szkole z dziećmi i młodzieżą, a temat przemocy rówieśniczej jest jej szczególnie bliski. Rozmawiamy m.in. o tym: Jak przemoc rozpoznawać? Jak działać? Czy dotyczy tylko osób występujących w roli osoby stosującej przemoc i doświadczającej przemocy? Bez kogo zatrzymanie przemocy nie jest możliwe? To odcinek dla wszystkich: nauczycieli, wychowawców, opiekunów i rodziców. Bez względu na to, jakie jest ich dziecko, i w jakiej roli występuje.

Agresywne zachowania przedszkolaków są powszechne. Powszechnie również sprawiają trudność dorosłym, którzy często nie wiedzą, jak do agresji podchodzić, jak się nie zająć, w jaki sposób reagować. Do rozmowy na ten temat zaprosiłam Anitę Janeczek-Romanowską, psycholożkę i psychoterapeutkę dziecięcą z Bliskiego Miejsca Z Anitą rozmawiamy o tym: co może zrobić nauczyciel, gdy dzieci zaczynają np. bić się w zabawie dlaczego często reakcje dorosłych są nieskuteczne jak działać, gdy w grupie jest dziecko, które wyjątkowo często sięga po agresję, wskutek czego pozostałe dzieci boją się go i unikają, a rodzice niepokoją o bezpieczeństwo jak zadbać o swoje dziecko, które doświadcza agresji ze strony rówieśników

Anita napisała: Mam wrażenie, że kiedy dziecko jest małe, te oczekiwania są takie „proste”. Jeść, spać (to bardziej oczekiwanie rodziców), tulić, bawić się - tak schematycznie. Im dzieciaki starsze, tym to się bardziej mnoży, bo do tych podstawowych dochodzi: - zapewnianie rozrywki - organizowanie czasu - oczekiwanie odnośnie dostępu do technologii - oczekiwania materialne/finansowe - oczekiwania logistyczne. Jak za tym nadążyć, tak życiowo, czasowo, finansowo, żeby wszystkie dzieci były zadowolone? Bierzemy więc na tapet oczekiwania, dorastanie i rolę rodziców W tym odcinku wspominam o: książce Barbary Kingsolver "Demon Copperhead" książce Daniela Siegla i Tiny Payne Bryson "Potęga obecności" moim kursie online dla rodziców nastolatków

Konflikty między rodzeństwem są nieuniknione. Bywa jednak, że gdy jedno z dzieci mierzy się z różnymi wyzwaniami (np. ADHD, spektrum etc.), to te konflikty bywają bardziej raniące. A czasem po prostu brat czy siostra jest "pod ręką" i obrywa bez powodu. Jak zadbać o poszkodowane dziecko, aby nie odbiło się to na jego poczuciu własnej wartości?